Parasociale relatie: makers zijn onze nieuwe vrienden

Soms realiseren we ons dat we iemand kennen die we in werkelijkheid nog nooit hebben ontmoet. We weten welke toon hij in een video zal gebruiken, welke onderwerpen hij vermijdt, welke kleine rituelen hij aan zijn gemeenschap laat zien. Het is een vertrouwdheid die via een scherm wordt opgebouwd, maar die toch net zo goed in onze dagelijkse gewoonten kan doordringen als een echte vriendschap.

Toch hebben we nooit met die persoon aan dezelfde tafel gezeten, we hebben nooit samen echte ervaringen gedeeld. Maar we kennen details, gewoonten en kleine aspecten van zijn leven die we in een offline relatie zouden associëren met het vertrouwen van een vriendschap. Het verschil is dat de verbinding in dit geval slechts in één richting verloopt.

Parasociale relaties komen juist voort uit dit mechanisme: we raken gehecht aan iemand die voortdurend ons dagelijks leven binnenkomt via de media, terwijl die persoon geen gelijkwaardige toegang tot ons leven heeft. De emotionele betrokkenheid is authentiek, wat asymmetrisch is, is de relatie.

Wat is een parasociale relatie?

Het concept is niet vandaag geboren met TikTok, maar een paar decennia geleden. In de jaren vijftig hadden de geleerden Donald Horton en Richard Wohl al opgemerkt hoe het publiek televisiepersonages als bekende aanwezigheden kon beschouwen. Het verschil is dat de televisie in de woonkamer bleef staan, terwijl de smartphone bij ons naar bed kwam.

Scheppers spreken echter, net als personages uit het verleden, een taal die afstanden verkleint. Ze nemen op in de kamer, laten zichzelf zien zonder make-up, praten over mislukkingen, vragen om advies en lezen de opmerkingen die we voor hen achterlaten. Het is een communicatie die horizontaal lijkt, zelfs als er honderdduizenden mensen aan de andere kant van de lijn zijn.

En in feite kunnen we na maandenlang content bekijken anticiperen op de grappen, herkennen we de manieren om dingen te doen en weten we welke mening onze favoriete podcaster of influencer zal hebben over een bepaald nieuwsbericht. Deze continuïteit schept vertrouwen, omdat het brein niet in termen van volgers denkt en niet geïnteresseerd is in het algoritme, maar alleen gezichten en stemmen registreert.

Er is dus niets belachelijks aan gehechtheid: een stem die we elke dag horen, kan ons vergezellen tijdens een moeilijke periode of woorden geven aan een ervaring die we niet konden verklaren. Het probleem is vooral dat we vertrouwdheid verwarren met het gevoel dat we het recht hebben om onze ongevraagde mening te uiten, zelfs over delicate of gevoelige onderwerpen.

Wanneer het publiek een kijkje achter de schermen wil nemen

Spanning ontstaat vooral als degenen die we volgen ervoor kiezen een grens te stellen. Een plotselinge breuk, een privé gehouden relatie of een inhoudelijke verandering kunnen door sommige leden van de gemeenschap worden ervaren als een ongerechtvaardigde afstand, bijna alsof een relatie die in de loop van de tijd is opgebouwd, aan het verdwijnen is.

Het is een merkwaardige omkering: na maanden van updates kan die constante aanwezigheid veranderen in de perceptie van een persoonlijke connectie. Wanneer het verhaal dus onderbreekt of van richting verandert, ervaren sommigen de afstand als een soort verbreking van een impliciet pact.

Het fandom kan dan van aard veranderen. Hij beperkt zich niet langer tot commentaar op wat er gedeeld wordt, maar gaat op zoek naar verklaringen voor wat niet getoond wordt. Een bijgesneden foto, een plotselinge afwezigheid of een misplaatst detail worden aanwijzingen die moeten worden geïnterpreteerd. En op deze manier dreigt privacy, in plaats van een legitieme grens te zijn, een mysterie te worden dat collectief moet worden opgelost.

De platforms zelf helpen in die zin weinig. Als normale inhoud dertig seconden duurt, kan een controverse dagenlang updates opleveren. Het systeem beloont degenen die vereenvoudigen en polariseren, degenen die partij kiezen en van elke nuance een botsing maken.

Het bekritiseren van degenen die in het openbaar communiceren blijft echter legitiem. Als iemand met miljoenen volgers valse informatie verspreidt, gevaarlijke producten promoot of zijn macht misbruikt, is protest noodzakelijk. Maar er is een verschil tussen het evalueren van gedrag en beweren iemands bedoelingen, gevoelens en de hele biografie te kennen, beginnend bij een paar inhoud.

Onze behoefte aan gezelschap voldoet aan het algoritme

Deze relaties hebben een duidelijk voordeel: ze zijn altijd toegankelijk. We hoeven geen bijeenkomst te organiseren, het juiste moment te vinden of ons bezig te houden met de complexiteit van een echte confrontatie. We kunnen op elk moment een app openen, een bekende stem horen en het contact verbreken. Digitale aanwezigheid past zich aan onze tijd en onze behoeften aan.

Bovendien bieden makers ons iets dat vaak ontbreekt in het dagelijks leven: een verhaal met een verhaallijn. Hun ervaringen komen op volgorde aan, zoals afleveringen van een serie: een nieuw project, een belangrijke verandering, een moeilijkheid, een herstart. Het volgen van dit pad is eenvoudig omdat het een duidelijke structuur heeft. Onze dagen zijn echter vaak gefragmenteerd en onvoorspelbaar. Meekijken in de reis van iemand anders kan daardoor een gevoel van continuïteit en orde geven.

En het algoritme versterkt dit gevoel van verbondenheid: het is voldoende om naar een paar inhoud te kijken zodat de feed ons andere soortgelijke inhoud laat zien, waardoor een bijna continue aanwezigheid ontstaat. We kiezen niet alleen wie we volgen, want het platform beslist ook wie ons weer naar het front brengt.

Om te begrijpen of de relatie gezond is, zowel op internet als in het echte leven, gaat het erom welk effect het op ons heeft. Het kan positief zijn als het ons inspireert of ons verbonden laat voelen; het wordt een probleem als het onze stemming te veel beïnvloedt, voortdurende vergelijkingen aanwakkert of de plaats inneemt van echte relaties.

Met AI komt het antwoord echt

Bij chatbots verandert het mechanisme weer. Een schepper kan niet op iedereen reageren, terwijl een conversatiesysteem zich kan aanpassen aan de manier waarop we spreken, voorkeuren kan onthouden en de illusie van een persoonlijke uitwisseling kan creëren.

De sensatie is anders omdat we in dit geval niet langer alleen maar iemand observeren, maar interactie hebben met iets dat naar ons lijkt te luisteren. Wederkerigheid blijft echter gesimuleerd: de chatbot voelt geen genegenheid of nostalgie, zelfs niet als hij taal gebruikt die tot nadenken kan aanzetten.

Onderzoek gepubliceerd in 2026 in Humanities and Social Sciences Communications analyseerde hoe waargenomen interactiviteit en aantrekkelijkheid van virtuele agenten vormen van parasociale romantische betrokkenheid kunnen aanmoedigen. Bij tests hadden mensen de neiging een grotere emotionele band te ontwikkelen met meer gepersonaliseerde en betrokken agenten. De auteurs benadrukken echter de beperkingen van het onderzoek en de noodzaak van verdere verificatie.

Dit betekent niet dat praten met een AI hetzelfde is als een menselijke relatie. Het betekent dat onze hersenen intens kunnen reageren op signalen van aandacht, continuïteit en beschikbaarheid, zelfs als deze afkomstig zijn van software.

De fundamentele vraag is: “Is het goed voor mij?”

Het verschil zit in het bewustzijn. Een maker kan ons vergezellen zonder ons te kennen, een chatbot kan op ons reageren zonder ons echt te begrijpen. De vraag die we moeten stellen is simpel: verrijkt deze relatie ons leven of distantieert het ons ervan? Helpt het ons onszelf beter te leren kennen of bindt het ons te veel aan de wereld van anderen? Want uiteindelijk beginnen de relaties die ons echt doen groeien wanneer de ander ons ook kan verrassen, tegenspreken en ons er iets voor terug kan vragen.