Wat is voedselgeluid, het ‘geluid’ van voedsel dat ons dik maakt

We hebben allemaal gemerkt dat we voortdurend aan eten denken, zelfs als we niet echt honger hebben of druk bezig zijn met andere activiteiten. Het is niet alleen een kwestie van gulzigheid, maar het kan ook voedsellawaai zijn. Dit fenomeen, dat steeds wijdverbreider wordt en besproken wordt in de wetenschappelijke gemeenschap, wordt letterlijk vertaald als ‘voedsellawaai’.

Het zou een soort mentale achtergrond zijn die bestaat uit terugkerende gedachten, verlangens en impulsen die verband houden met voedselconsumptie en die het eetgedrag en het leven van mensen diepgaand kunnen beïnvloeden. Dit concept heeft steeds meer aandacht gekregen dankzij nieuwe medicijnen voor de behandeling van obesitas, zoals tirzepatide en semaglutide, die lijken te werken door dit mentale geluid te verminderen.

In dit artikel uit het tijdschrift Di Lei analyseren we wat voedselgeluid eigenlijk is? Is het alleen maar mode of heeft het een biologische en wetenschappelijke basis? En vooral als het betrokken kan zijn bij overgewicht en obesitas.

Wat is voedselgeluid: wetenschappelijke definitie

In de wetenschappelijke literatuur bestaat er nog geen officiële diagnose van voedsellawaai; het wordt echter beschreven als een geavanceerde vorm van reactiviteit op het gebied van voedselsignalen.

Volgens enig onderzoek in de literatuur kan voedselgeluid worden gedefinieerd als “een aanhoudende en intense zorgen over voedsel, die gepaard gaat met opdringerige gedachten en problemen met het beheersen van de honger en dus het eten”.

Met andere woorden, het is geen eenvoudige eetlust, maar een voortdurende mentale dialoog over voedsel, die ons ertoe brengt onszelf af te vragen “wat we moeten eten”, “wanneer we moeten eten” en vooral “hoeveel we moeten eten”. Dit alles omgeven door een plotselinge behoefte (hunkering) naar voedsel, die het dagelijks leven kan beïnvloeden, waardoor het moeilijk wordt zich op andere activiteiten te concentreren.

Voedselgeluid en de hersenen: wat er werkelijk gebeurt

Aanvankelijk werd het niet geclassificeerd als een echte, zeer specifieke neurobiologische aandoening. Sommige onderzoeken hebben echter aangetoond dat proefpersonen die dit voedselgeluid horen een hoge reactiviteit hebben op voedselprikkels in specifieke hersengebieden. Het beloningsgebied gerelateerd aan dopamine, het geheugengebied gerelateerd aan de hippocampus en het besluitvormingsgebied in de prefrontale cortex lijken betrokken te zijn bij deze constante gedachte aan voedsel. In feite zouden deze gedachten de beloningsgebieden meer activeren en leiden tot een grotere gevoeligheid en verlangen naar calorierijk voedsel. Dit alles creëert een soort mentale lus, die indringende gedachten kan genereren die verband houden met de inname van lekker voedsel, maar vooral rijk aan suikers, vetten en calorieën.

Omdat voedselgeluid je dik kan maken

Deze constante gedachte aan voedsel kan uiteraard resulteren in een continue en herhaalde voedselinname in de loop van de tijd. Om deze reden kan wat een probleem lijkt dat verband houdt met de psyche, zich gemakkelijk vertalen in een gezondheidsprobleem dat verband houdt met de stofwisseling, gewichtstoename en dus alle risico’s die te wijten zijn aan diabetes, metabool syndroom en cardiovasculaire ongevallen.

In het geval van voedselgeluid blijven de hersenen om voedsel vragen, zelfs als er geen echte energiebehoefte is. Dit stelt de patiënt bloot aan een grotere inname van snacks (vaak industriële en verpakte producten), maar ook aan het vergroten van de porties en het hebben van een zekere moeite met het beheersen van de hoeveelheden.

Bovendien wordt er elke keer dat u op voedselgeluid reageert door te eten, een psychisch bekrachtigingsmechanisme gecreëerd: hoe meer u eet, hoe meer uw hersenen voedsel associëren met een gevoel van genot. Dit neurobiologische proces is vergelijkbaar met wat wordt waargenomen bij gedragsverslavingen.

Voedsellawaai kan daarom zelfs de beste eetplannen saboteren, waardoor het moeilijk wordt om je aan een dieet te houden, een calorietekort te behouden of eenvoudigweg de verleiding te weerstaan.

Waar is voedselgeluid van afhankelijk?

Voedsellawaai heeft niet één enkele oorzaak, maar komt voort uit een complexe interactie van biologische, psychologische en omgevingsfactoren:

Biologische factoren

Hongerhormonen (ghreline) en verzadiging (leptine, GLP-1)
Circadiaanse ritmes
genetische aanleg

Psychologische factoren

spanning
spanning
verveling
onbeheerde emoties

Omgevingsfactoren

reclame en sociale media
constante beschikbaarheid van voedsel
familie gewoonten

Volgens het CIRO-model (Cue – Influencer – Reactivity – Outcome) kunnen al deze elementen de reactiviteit op voedselstimuli en dus voedselgeluid beïnvloeden.

Voedsellawaai en drugs: wat de wetenschap zegt

De afgelopen jaren is voedsellawaai centraal komen te staan in de studie van de farmacodynamiek en daarmee van de effecten van actieve ingrediënten die ook bij obesitas worden gebruikt.

Semaglutide en tirzepatide

Geneesmiddelen zoals semaglutide (GLP-1-agonist) en tirzepatide (GLP-1 + GIP-agonist) werken niet alleen op de honger, maar ook op de hunkeringcircuits van de hersenen.

Veel patiënten melden:

vermindering van obsessieve gedachten over eten
minder verlangen
grotere voedselcontrole

Studies suggereren dat deze medicijnen de hersenactiviteit die verband houdt met voedselbeloning kunnen verminderen en het zogenaamde “voedselgeluid” kunnen verminderen. In sommige gevallen hebben we het zelfs over het ‘tot zwijgen brengen van voedselgeluid’, met een aanzienlijke verbetering van de relatie met voedsel. Zozeer zelfs dat deze medicijnen door sommige artsen worden voorgeschreven om zwaarlijvigheid te bestrijden en geleidelijk gewichtsverlies in de loop van de tijd te bevorderen.

Hoe voedsellawaai te verminderen zonder medicijnen

Om voedselgeluid te verminderen is het niet nodig om specifieke medicijnen te nemen. In feite zijn er natuurlijke manieren om voedsellawaai onder controle te houden, zoals bijvoorbeeld het handhaven van een voedingsplan met regelmatige maaltijden, een evenwicht tussen macronutriënten en het vermijden van lang vasten. Bovendien verdient het de voorkeur om een bepaald aantal uren slaap te hebben, omdat slaapgebrek de honger en voedselgerelateerde gedachten doet toenemen. Oefeningen om lichaam en geest te ontspannen, zoals mindfulness, ademhaling en fysieke activiteit, zijn ook nuttig.

Vermijd ook meldingen over de bezorging van eten op computers en smartphones, of het zien van voedselgerichte inhoud op sociale media.

Conclusie

Voedsellawaai is niet alleen een ‘excuus’ of een persoonlijke zwakte, maar een complex fenomeen waarbij de hersenen, hormonen en de omgeving om ons heen betrokken zijn. Het onderkennen ervan is de eerste stap om er beter mee om te gaan. Of het nu gaat om gedragsstrategieën of, in complexere gevallen, om farmacologische ondersteuning voorgeschreven door een arts, tegenwoordig beschikken we over steeds effectievere hulpmiddelen om ‘het volume’ van dit lawaai te verminderen en een gezondere relatie met voedsel te herontdekken.