Honger en agressie, de ‘fout’ ligt bij een neuron. Wat de onderzoekers ontdekten

Iedereen die wel eens een dieet heeft geprobeerd, vooral als het een streng dieet betreft, weet dit goed: honger maken maakt je zenuwachtig. Nu komt echter niet alleen de wetenschappelijke demonstratie van de reden, maar ook de verklaring van het mechanisme dat het verlangen (of de behoefte) om te eten koppelt aan het gevoel van daadwerkelijke woede. De Engelsen hebben zelfs een nieuwe term bedacht, hangry, die is afgeleid van hongerig, ‘hongerig, hongerig’ en boos, wat duidt op woede en degenen die die voelen.

Het verband tussen honger en woede

Een groep Chinese onderzoekers heeft zojuist een studie gepubliceerd in het tijdschrift Nature Communications om te onderzoeken waarom je je agressiever voelt als je honger hebt. Het team, onder leiding van Junlong Wang, analyseerde samen met collega’s van het College of Life Sciences van de Zhejiang Universiteit in Hangzhou, het in Zhejiang gevestigde Research Center for Industries of the Future and Key Laboratory of Growth Regulation and Translational Research, en de School of Life Sciences van Westlake University en Laboratory of Life Sciences and Biomedicine in Hangzhou wat er gebeurt in de hersenen van een fruitvlieg. Het insect, dat wetenschappelijk Drosophila melanogaster heet, is bestudeerd totdat het mechanisme dat de behoefte aan voedsel koppelt aan toenemende agressiviteit is geïdentificeerd: alles hangt af van een neuron.

Het neuron dat je agressief maakt

Het is niet verrassend dat de auteurs van het onderzoek het definieerden als hangry-neuron, dat wil zeggen het ‘honger-woede-neuron’. Het is een soort schakelaar waarmee je, nadat je het signaal hebt ontvangen dat je moet voeden, de reactie in termen van agressie kunt moduleren. De echte nieuwigheid van het onderzoek ligt in feite niet alleen in de bevestiging van de nauwe relatie tussen honger en woede, maar ook in de ontdekking dat er een bereik van variabele intensiteit bestaat: in feite werkt de schakelaar daarom niet alleen in termen van de aan- of afwezigheid van een agressieve reactie, maar bepaalt hij de kracht en heftigheid ervan.

Hoe de agressieve reactie werkt

Wat onderzoekers hebben geïdentificeerd is het mechanisme dat een agressieve reactie, van variabele intensiteit, op de stimulus van honger veroorzaakt. Het neuron in kwestie ontvangt dus informatie via twee receptoren, genaamd Dop1R1 en Dop1R2, waarbij het achtervoegsel ‘Dop’ de verbinding aangeeft met het dopaminecircuit, het belonings- en prikkelbaarheidshormoon. De eerste receptor werkt in feite vooral via een intracellulaire route die verband houdt met cyclisch AMP en leidt specifiek tot een toename van prikkelbaarheid en woede; de tweede komt echter in actie via calcium en vermindert de intensiteit van de reactie. In een normale toestand ervaren we een soort evenwicht tussen die twee, maar als de behoefte aan voedsel toeneemt, heeft de een de overhand op de ander, in een variabele mate die precies verband houdt met de mate waarin de behoefte aan eten wordt gecommuniceerd.

Hoe belangrijk zijn het milieu en suiker?

Maar zoals de onderzoekers zelf opmerken: als het gedrag van de vlieg sterk afhankelijk is van de ontdekte ‘chemische’ reacties, is het bij mensen aannemelijk dat ook andere factoren een rol spelen bij het bepalen van het vastengedrag. Op fysiologisch niveau hebben andere onderzoeken bijvoorbeeld de centrale rol van de bloedsuikerspiegel aangetoond. De koolhydraten, eiwitten en vetten die via de voeding worden geconsumeerd, worden in feite omgezet in eenvoudige suikers, d.w.z. glucose, die nuttig zijn voor het functioneren van de organen. Hiertoe behoren echter ook de hersenen die, hoewel ze slechts 2% van het totale lichaamsgewicht uitmaken, ongeveer een vijfde nodig hebben van de totale glucose die het hele organisme nodig heeft. Om deze reden voelen de hersenen, en in het bijzonder de prefrontale cortex, bij verminderde inname (zoals gebeurt tijdens een streng dieet of tijdens vasten) de daling van de niveaus en sturen noodsignalen naar het lichaam. Het doel is om nieuwe suikersynthese aan te moedigen en om dit te doen, komen hormonen vrij zoals adrenaline, die de staat van opwinding en alertheid verhoogt, en cortisol, verantwoordelijk voor de staat van stress. Om deze reden ben je, als je meer eetlust hebt – om nog maar te zwijgen van de honger – meer vatbaar voor impulsieve reacties.

Omdat woede overheerst

Wetenschappers hebben zich echter vaak afgevraagd waarom het gevoel van woede de overhand heeft bij honger, vergeleken met andere emoties. Het antwoord is dat de hersenen, wanneer er behoefte is aan voedsel, de productie van een neuropeptide (genaamd “Y”) activeren: het is een chemische stof die inwerkt op verschillende receptoren, waaronder de receptoren die verantwoordelijk zijn voor het reguleren van agressie. In een toestand van grotere activering van dit peptide wordt het daarom moeilijk om de zelfbeheersing te behouden: de prefrontale cortex vermindert zijn efficiëntie, ten gunste van de amygdala, dat wil zeggen dat deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor de meest instinctieve en oorspronkelijke emotionele reacties.

Hoeveel natuur en milieu er toe doen

Zoals blijkt uit verschillende onderzoeken, uitgevoerd tussen 2025 en 2026, gericht op de rol van de omgeving bij het opwekken van agressie, beïnvloeden externe factoren ook de uitingen van woede van individuele individuen, die op hun beurt ook worden bepaald door de persoonlijkheid. De werkomgeving is bijvoorbeeld een van de belangrijkste triggers voor pieken in prikkelbaarheid, vooral als deze op een stressvolle manier worden ervaren. Voedingsdeskundigen suggereren echter enkele strategieën om deze te vermijden, waarbij ze adviseren om voedingsmiddelen met een lage glycemische index te kiezen in plaats van calorierijke of suikerrijke snacks. Volle granen, vezels en eiwitten – zelfs met meer vet, maar natuurlijk – kunnen constant energie leveren, wat ‘brandstof’ voor de hersenen en een beter humeur garandeert.