Mesothelioom, wat het is en de symptomen van de tumor zijn aanwezig (en bekritiseerd) ook in Doc – In je handen

De diagnose kan nog vele jaren duren. Dit is bijvoorbeeld gebeurd met Steve McQueen: iets meer dan tien jaar geleden werd bekend dat hij aan pleuraal mesothelioom leed, terwijl de acteur in 1979 was overleden. Het is een tumor die verband houdt met blootstelling aan asbest en voor de acteur van grote films als The Great Escape, Papillon, The Magnificent Seven en Bullitt. De oorzaak wordt toegeschreven aan de aanwezigheid van asbest in de pakken van de coureurs, die McQueen zelf gebruikte en waarvan sporen zijn gevonden. In werkelijkheid werd hij officieel geopereerd aan maagkanker. Maar er zijn veel mensen die dit neoplasma jaren na blootstelling aan asbest (of asbest) ontwikkelen, een reeks mineralen die als kankerverwekkend zijn geclassificeerd.

Van Steve McQueen tot Doc – in jouw handen

Nu staat de ziekte echter weer in de schijnwerpers dankzij de woorden van de oncoloog Federica Grosso, hoofd van de faciliteit “Mesothelioom en zeldzame tumoren” in het Santi Antonio e Biagio ziekenhuis in Alessandria, die besloot te stoppen met het kijken naar de zeer populaire tv-serie Doc – In your hands, omdat in één aflevering werd gesteld dat dat type tumor kan worden genezen, terwijl dit niet het geval zou zijn. “Het geeft patiënten valse hoop”, zei hij over een complexe ziekte.

Wat is mesothelioom

Mesothelioom ‘is een tumor die ontstaat uit de cellen van het mesothelium, d.w.z. het membraan dat de inwendige organen als een dunne film bedekt. Afhankelijk van het gebied dat het bedekt, krijgt het mesothelium verschillende namen: het wordt pleura in de thorax, peritoneum in de buik, pericardium in de ruimte rond het hart en tunica vaginalis in het gebied rond de testikels genoemd. Ook in het mesothelium kunnen zich goedaardige tumoren ontwikkelen, zoals adenomatoïde tumoren en goedaardige cystische mesothelioom, die doorgaans operatief worden verwijderd en geen verdere behandeling vereisen”: zo legt de Italiaanse Vereniging voor Kankeronderzoek uit om wat voor soort ziekte het gaat. Zoals de Airc verder verduidelijkt: “90% van de mesotheliomen is te wijten aan blootstelling aan asbest, een materiaal dat voornamelijk in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw werd gebruikt. Aangezien er gewoonlijk enkele decennia verstrijken tussen de blootstelling aan asbest en het mogelijke begin van mesothelioom, wordt verwacht dat de piek in het aantal diagnoses in dit decennium zal worden bereikt”.

Hoeveel gevallen per jaar in Italië

Mesothelioom, in de kwaadaardige en daarom gevaarlijkste vorm, is tamelijk zeldzaam: volgens het meest recente rapport over tumoren van AIOM, AIRTUM, AIOM Foundation en PASS, gepubliceerd in 2025 met gegevens uit 2024, zijn er in Italië naar schatting 1.779 nieuwe diagnoses, met een prevalentie onder mannen (1.328 gevallen zijn mannen, 451 vrouwen, wat overeenkomt met respectievelijk bijna 1% en 0,3% van alle gediagnosticeerde tumoren). Omdat het een beroepsziekte is, is er bij wet een nationaal mesothelioomregister (ReNaM) ingesteld, dat constante monitoring mogelijk maakt. Als degenen die risico lopen vooral degenen zijn die op de werkplek in contact zijn gekomen met asbest, zijn er gevallen van degenen die ook zijn blootgesteld in omgevingen die geen verband houden met de werkplek. Daarom zijn jarenlang de asbestbedekkingen verwijderd die in het verleden aanwezig waren, bijvoorbeeld in scholen of in infrastructuur voor openbaar vervoer, zoals metro’s. Zelfs “familieleden van werknemers die aan asbest worden blootgesteld, lopen risico, omdat asbestvezels op kleding kunnen worden afgezet en van de werkplek naar huis kunnen worden getransporteerd: in dit geval spreken we van passieve blootstelling aan asbest”, specificeert de Airc, die verduidelijkt: “Andere, minder vaak voorkomende risicofactoren voor mesothelioom zijn blootstelling aan ioniserende straling of thoriumdioxide, dat tot 1950 werd gebruikt als contrastmiddel voor beelden. Tenslotte zijn er zeldzame gevallen van familiale aanleg voor mesothelioom als gevolg van blootstelling aan asbest gekoppeld aan mutaties in het BAP1-gen”.

De symptomen

De latentieperiode tussen blootstelling en het optreden van mesothelioomsymptomen kan erg lang zijn, zelfs 40/50 jaar. De tekenen van de pleurale vorm “zijn respiratoir: kortademigheid (kortademigheid) en hoesten. Er kan ook pijn in de onderrug of aan één kant van de borstkas zijn en meer niet-specifieke symptomen, zoals spierzwakte. Buikpijn, gewichtsverlies, misselijkheid en braken zijn echter de meest voorkomende symptomen bij peritoneaal mesothelioom. Het volume van de buik kan toenemen door de ophoping van vocht in het peritoneum (ascites)”.

Doc’s koffer – in jouw handen

In het licht van deze informatie zorgt de zaak Doc – In your hands voor discussie en heeft vooral Dr. Gross ertoe aangezet om in te grijpen. In een interview met de krant La Stampa verklaarde de oncoloog: “Het was schokkend, ik zette de tv uit.” Een keuze naar aanleiding van een aflevering van de tv-serie waarin wordt gezegd dat Agnese Tiberi, gespeeld door actrice Sara Lazzaro, twaalf jaar eerder de diagnose mesothelioom in de eerste fase kreeg en dat ze na een experimentele behandeling in de Verenigde Staten genezen was. Het probleem, zoals door Grosso verduidelijkt, is dat er ten tijde van de fictie geen geneesmiddel bestond (en niet bestaat): ‘Amerika wordt als de enige kans voorgesteld, maar Europa en Italië hebben zichzelf altijd goed verdedigd in therapeutische innovaties en we hebben hier ook experimenten.’ Het punt is dus dat er voor de oncoloog een risico bestaat dat hij onjuiste informatie geeft of valse illusies maakt. “Het is verkeerd – zo specificeerde hij – om te praten over de stadia van mesothelioom, zoals bij elke andere tumor. De agressiviteit ervan hangt af van de histologie: we classificeren ze als epithelioïde, sarcomatoïde en bifasisch”. Maar bovenal spreekt de arts nooit over ‘genezing’, maar eerder over behandeling: ‘Tot twintig jaar geleden was het ondenkbaar, mesothelioom was een ongeneeslijke ziekte. Nu niet meer: ​​patiënten leven langer en beter dankzij de behandeling van de symptomen’. Dit zijn therapieën die chemotherapie of zelfs immunotherapie kunnen omvatten, goedgekeurd door AIFA in 2022.