De mysterieuze ‘blauwe plek’ van de hersenen is in kaart gebracht, omdat het een stap voorwaarts is tegen depressie en angst
Waar ‘leeft’ depressie? Deskundigen vragen zich dit al een tijdje af, omdat het begrijpen van waar de aandoening ontstaat en of deze in de loop van de tijd tot structurele veranderingen kan leiden, van fundamenteel belang kan zijn bij de diagnose en dus ook bij de behandeling van episoden of toestanden van depressie en angst. Nu heeft een onderzoek nieuwe informatie opgeleverd over de zogenaamde ‘blauwe plek’.
Wat is de blauwe plek van de hersenen
Diep in de hersenstam of hersenstam bevindt zich een kleine maar fundamentele groep neuronen die bekend staat onder de Latijnse term locus coeruleus (LC), of ‘blauwe plaats’. Het speelt een cruciale rol bij de afgifte van noradrenaline, de neurotransmitter en het hormoon dat aanwezig is in het zenuwstelsel en het bloed, dat niet alleen betrokken is bij de regulering van de bloeddruk en de hartslag, maar ook bij de stressreactie. In feite is het de “chemische boodschapper” die de reactie van het lichaam op stress of opwinding activeert, wat de aandacht en het leren beïnvloedt.
Wat is er ontdekt
Wetenschappers hebben lang geloofd dat de LC autonoom werkt en zijn eigen signaal rechtstreeks naar de hersenen overbrengt. Maar een nieuwe studie, gepubliceerd in het prestigieuze tijdschrift Nature en uitgevoerd door het Allen Institute (een non-profitorganisatie gevestigd in Seattle, VS), heeft de werking ervan op een nieuwe en diepgaandere manier onderzocht. Met behulp van neuroimaging, neurale registratie, generieke hulpmiddelen en gedragsexperimenten hebben we gezien hoe de ervaringen van dieren de LC-respons beïnvloeden.
De “blauwe plek” in kaart brengen
En dat niet alleen: onderzoekers zijn erin geslaagd de ‘blauwe plek’ van de hersenen in kaart te brengen en ontdekken dat de neuronen die daarin worden aangetroffen hun signalen uitzenden die noradrenaline in bepaalde specifieke gebieden in andere delen van de hersenen activeren. Degenen die zich in het bovenste gedeelte bevinden (‘dorsaal’ genoemd) zijn bijvoorbeeld verbonden met de hersenschors en de prefrontale cortex, terwijl die in het onderste gedeelte (‘ventraal’ genoemd) zijn verbonden met de hersenstam en het ruggenmerg. “De resultaten suggereren dat het functionerende systeem van noradrenaline in de hersenen veel meer lijkt op een gericht netwerk van postbezorging dan op een van die sirenes die worden gebruikt om schepen te waarschuwen in geval van mist”, legt Karel Svoboda, directeur van Neural Dynamics van het Allen Institute en co-auteur van het onderzoek, uit. Wat naar voren kwam is een echte kaart: de neuronen in het dorsale gebied van de locus coeruleus sturen signalen naar de cortex en zijn betrokken bij leerprocessen, terwijl die in het ventrale gebied de hersenstam en het ruggenmerg beschermen wanneer de dieren (in het experiment, noot van de redactie) interacteren met de omgeving om hen heen – legde de onderzoeker verder uit, eraan toevoegend dat “we erin zijn geslaagd de anatomische verschillen aan te tonen, die ook het resultaat zijn van verschillende genetische modellen”.
Waarom ontdekken zo belangrijk is
De ontdekking is zelfs nog belangrijker omdat het noradrenalinesysteem cruciaal is bij het reguleren van stemming en aandacht, de gebieden waarop behandelingen voor depressie, angst- en aandachtsstoornissen, zoals ADHD, gericht zijn. Bovendien zijn dezelfde neurotransmitter en hetzelfde hormoon betrokken bij de degeneratieve processen bij de ziekte van Alzheimer, dus onderzoekers denken dat ze een van de belangrijkste mechanismen voor de medische implicaties van deze pathologieën hebben geïdentificeerd. Met nieuwe informatie over de organisatie van neuronen op de ‘blauwe plek’ kunnen toekomstige therapieën zelfs nog specifieker zijn dan de therapieën die momenteel beschikbaar zijn.
Eerdere onderzoeken naar de ‘blauwe plek’
Dat depressie in verband werd gebracht met veranderingen in de structuur van de hersenen, wordt al enige tijd onderzocht. In het bijzonder werd de ‘blauwe plek’ onderzocht door onderzoek van de Britse Universiteit van Worwick en de Chinese Universiteit van Fudan. Het internationale team analyseerde een steekproef van 1.000 patiënten met stemmingsstoornissen ‘van wie de hersenen werden ‘gefotografeerd’ (in China) met neuroimaging-technieken: het betrokken gebied bleek de laterale orbitofrontale cortex te zijn, die is uitgesloten van het mechanisme van bevrediging, van bevredigende ‘reacties’. Vandaar het gevoel van verlies en teleurstelling dat patiënten ervaren. Bovendien is dit gebied, dat actief wordt als er geen bevrediging wordt ontvangen, ook verbonden met een deel dat verband houdt met de perceptie van zichzelf, wat kan leiden tot gedachten over persoonlijk verlies en een laag zelfbeeld”, zoals de Veronesi Foundation op haar portaal uitlegt.
1 op de 10 mensen heeft in zijn leven vaak last van depressies
Een ander interessant aspect dat naar voren komt uit de studie, gepubliceerd in het tijdschrift Brain, is de verminderde verbinding tussen depressie en het beloningsgebied in de mediale orbitofrontale cortex, die op zijn beurt verbonden is met de systemen die verantwoordelijk zijn voor het geheugen. De onderliggende hypothese van de onderzoekers is dat dit precies een van de redenen is waarom sommige mensen, doordat ze zich minder kunnen concentreren op gelukkige herinneringen, meer aan depressies lijden. Zoals een van de onderzoekers, Janfeng Feng, stelt: “Het is een vreselijke ziekte die één op de tien mensen in hun leven treft, zo gebruikelijk in de moderne samenleving dat we sporen van Prozac, het bekende antidepressivum, zelfs in leidingwater in Londen kunnen vinden”.
Een kwestie van (ook) verbindingen
“Over het geheel genomen bieden de resultaten van het onderzoek ons nieuw bewijsmateriaal over de anatomische basis van typisch gedrag van depressieve mensen, zoals anhedonie, of het gebrek aan plezier, interesse en voldoening in de richting van een reeks verschillende activiteiten, en zoals de neiging om na te denken over negatieve gedachten en herinneringen. De benadrukte afwijkingen hebben niet alleen betrekking op het functioneren van specifieke delen van de hersenen, maar ook op de hersenbanen waardoor deze gebieden met elkaar verbonden zijn en communiceren”, aldus Bernardo Dell’Osso, psychiater en onderzoeker aan de Universiteit van Milaan-Policlinico.
