Een spray tegen Alzheimer, hoe het werkt, voor wie en wanneer het verkrijgbaar is
De zoektocht naar een geneesmiddel voor de ziekte van Alzheimer lijkt op een keerpunt te staan en de oplossing voor de ziekte zou uit een spray kunnen komen. Onderzoek uitgevoerd door de Gemelli Polyclinic en de Katholieke Universiteit heeft het zelfs mogelijk gemaakt om de effectiviteit aan te tonen van sommige blaasjes, die op natuurlijke wijze door de cellen worden afgegeven en die via de neus de hersenen kunnen bereiken, waardoor de neuro-ontsteking die aan de basis van de ziekte ligt wordt tegengegaan, de neuronen en hun functionaliteit worden beschermd en daardoor ook het geheugen behouden blijft.
De Italiaanse studie
De studie is Italiaans en werd uitgevoerd door onderzoekers van de Università Cattolica del Sacro Cuore, de Fondazione Policlinico Universitario A. Gemelli IRCCS en het E. Menni Research Center van de Fondazione Poliaccademia. De aandacht ging uit naar een neusspray, gebaseerd op extracellulaire blaasjes afkomstig uit het vruchtwater: de experimenten, waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Translational Neurodegeneration (gepubliceerd door Nature), werden eerst uitgevoerd op een experimenteel model van de ziekte van Alzheimer en daarna ook op menselijke neuronen in een reageerbuis.
Nanoblaasjes: van neus tot hersenen
Het idee van de spray houdt verband met de mogelijkheid om nanoblaasjes de hersenen te laten bereiken, die zo de hippocampus kunnen bereiken, d.w.z. dat deel van de hersenen dat fundamenteel is voor het geheugen en dat in de aanwezigheid van de ziekte van Alzheimer bijzonder kwetsbaar wordt. Het is in dit gebied dat de blaasjes “worden opgenomen door zowel neuronen als microglia, de cellen die een belangrijke toezicht- en verdedigingsrol spelen in de hersenen”, zoals gerapporteerd door AGI. De positieve gevolgen zijn, zoals de onderzoekers uitleggen, een modulatie van neuro-inflammatie, een betere bescherming van de functie van neuronen en vooral van synapsen, d.w.z. de verbindingen die de overdracht van informatie op het niveau van het zenuwstelsel garanderen. Het uiteindelijke effect is een aanzienlijke verbetering van de cognitieve vaardigheden.
Behandeling en preventie: wat kan worden gedaan
Als de resultaten van het tot nu toe uitgevoerde onderzoek op grotere schaal en onder klinische omstandigheden worden bevestigd, belooft het potentieel van de ontdekking revolutionair te zijn, ook vanuit het oogpunt van preventie. In feite lijken extracellulaire blaasjes in staat te zijn zowel het ontstaan van geheugenstoornissen te voorkomen als de cognitieve achteruitgang tegen te gaan, terwijl deze al aan de gang is. De toegevoegde waarde van het werk ligt daarom in de demonstratie dat de mogelijke behandeling met blaasjes niet alleen beperkt is tot het ‘uitschakelen’ van de immuunrespons, maar werkt door ‘de inflammatoire micro-omgeving te hermodelleren, de functionele toestand en morfologie van de microglia te wijzigen en omstandigheden te creëren die gunstig zijn voor het behoud van de neuronale integriteit en functie’, legt de AGI uit.
Een keerpunt in de zoektocht naar nieuwe therapieën
“De studie suggereert de noodzaak om het onderzoek naar therapieën voor de ziekte van Alzheimer te richten door zich niet alleen te concentreren op het tegengaan van de accumulatie van eiwitten die kenmerkend zijn voor de ziekte, zoals bèta-amyloïde en tau, maar ook door grote aandacht te besteden aan de cellulaire omgeving waarin neuronen leven (bijvoorbeeld microglia en astrocyten) en aan de moleculaire signalen (bijvoorbeeld cytokines of microRNA’s) die deze cellen uitwisselen en die de functie van synapsen kunnen beïnvloeden,” onderstreepte Salvatore Fusco, medewerker hoogleraar Fysiologie die onderzoeken coördineert naar cellulaire en moleculaire mechanismen die ten grondslag liggen aan de effecten van extracellulaire blaasjes in het centrale zenuwstelsel bij de afdeling Neurowetenschappen van de Katholieke Universiteit.
De rol van de placenta
Van bijzonder belang was de combinatie van twee verschillende vakgebieden. Aan de ene kant die van de groep van Ornella Parolini, hoogleraar Toegepaste Biologie aan de Katholieke Universiteit van het Heilig Hart en wetenschappelijk directeur van het IRCCS “Casa Sollievo della Sofferenza” Ziekenhuis, expert op het gebied van de placenta en vooral goed geïnformeerd over de cellen van het vruchtwatermembraan, hun functies en het secretoom (de cellen die door de placenta zelf worden vrijgegeven). Vanuit dit gezichtspunt was de bijdrage van het E. Menni Research Center van de Poliaccademia Foundation, onder leiding van Parolini, dat zijn ervaring ter beschikking stelde, van fundamenteel belang. Het andere onderzoeksgebied heeft echter te maken met de rol van neuro-inflammatie en veranderde hersenplasticiteit bij neurodegeneratieve ziekten. Het onderzoek van de groep van Claudio Grassi, hoogleraar Fysiologie en directeur van de afdeling Neurowetenschappen van de Katholieke Universiteit, beweegt zich in deze richting. De eerste auteurs van de studie zijn Andrea Papait, onderzoeker in Cellulaire en Toegepaste Biologie, en Francesca Natale, onderzoeker in de Fysiologie, die werkten aan de integratie van deze twee onderzoeksgebieden.
Van preklinische resultaten tot inzichten
“Dit zijn preklinische resultaten die verdere validatie bij mensen vereisen en nog geen beschikbare therapie voor de ziekte van Alzheimer vertegenwoordigen, maar ze wijzen op een veelbelovende richting: begrijpen of sommige van de mechanismen waarmee de placenta op natuurlijke wijze ontstekingen reguleert en weefsels beschermt, nieuwe hulpmiddelen kan bieden voor de behandeling van neurodegeneratieve ziekten en, meer in het algemeen, of het gebruik van extracellulaire blaasjes een nieuwe grens vertegenwoordigt voor de therapie van ziekten van neurologisch belang”, aldus Grassi zelf.
De weg ligt open voor nieuwe therapieën
Zoals de onderzoekers hebben uitgelegd, zou de mogelijke nieuwe behandeling daarom een directe impact hebben op het functioneren van de synapsen. “In de hippocampus van muizen en in behandelde menselijke neuronen zijn de niveaus van eiwitten die nauw verbonden zijn met neuronale plasticiteit, de efficiëntie van synaptische transmissie en geheugenprocessen toegenomen. Deze gegevens duiden daarom op een duidelijke correlatie tussen de modulatie van hersenontsteking en het herstel van moleculaire omstandigheden die gunstig zijn voor de functie van neuronale netwerken”, meldt AGI opnieuw.
