Migraine, hoe de nieuwe anti-CGRP-medicijnen werken en wie ze echt nodig hebben

• Anti-CGRP’s hebben de migrainezorg getransformeerd, waardoor de aanvallen bij 60-70% van de patiënten zijn gehalveerd en de kwaliteit van leven is verbeterd.
• Monoklonale en gepante antilichamen werken op CGRP; deze laatste kunnen, via de mond ingenomen, crises verlichten en het ontstaan ​​ervan voorkomen.
• In Italië blijft de toegang beperkt door complexe procedures en verplichte preventieve therapieën, die de behandeling vertragen en de sociale kosten verhogen.

In 2020 stonden we in het therapeutische landschap van migraine aan het begin van de pandemie. En hierdoor is waarschijnlijk niet voldoende nadruk gelegd op de waarde van nieuwe medicijnen tegen migraine, een ziekte die niet dodelijk is, maar je in werkelijkheid niet laat leven vanwege de intensiteit van de pijn die het veroorzaakt. Maar vandaag de dag laten de gegevens duidelijk zien hoeveel en hoe anti-CGRP’s letterlijk een revolutie teweeg hebben gebracht in de levenskwaliteit van patiënten met episodische en chronische migraine.

Voordien zag slechts 15-20% van de migrainepatiënten hun aanvallen halveren dankzij de beschikbare therapieën. Tegenwoordig zorgen deze medicijnen ervoor dat de aanvallen bij ongeveer 60-70% van de patiënten kunnen worden gehalveerd, en bij bijna een derde van hen bedraagt ​​de vermindering niet 50% maar 75%, d.w.z. de helft met de helft.

De deskundigen die aanwezig waren op het Nationale Congres van de Italiaanse Vereniging voor de Studie van Hoofdpijn, dat op 5 november in Lecce werd geopend, zeiden hoeveel deze therapieën hebben veranderd en de levens van migrainepatiënten blijven veranderen. In feite werd deze wetenschappelijke vereniging vijftig jaar geleden, in 1976, opgericht in Florence en was zij de eerste in Italië die zich bezighield met hoofdpijn.

Hoe ze handelen

Anti-CGRP-medicijnen (Calcitonin Gene-Related Peptide) werken rechtstreeks op dit neuropeptide, dat een sleutelrol speelt in het neurovasculaire mechanisme dat migraineaanvallen veroorzaakt. Het zijn ‘slimme’ medicijnen.

Het eerste dat in juli 2020 in Italië beschikbaar kwam, was een monoklonaal antilichaam (dus een biologisch medicijn) dat zich richtte op de CGRP-receptor. Vervolgens werden er andere toegevoegd, gericht tegen het peptide zelf.

Toen, tussen 2023 en 2025, kwamen ook gepants (synthetische moleculen) op de markt, een echte evolutionaire sprong: de eerstgenoemden werden elke maand of om de drie subcutaan of intraveneus toegediend, de laatstgenoemden worden voornamelijk oraal ingenomen.

“In relatief korte tijd zijn we getuige geweest van een therapeutische revolutie – meldt Marina De Tommaso, voorzitter van de Italiaanse Vereniging voor de Studie van Hoofdpijn en hoogleraar Neurologie aan de Universiteit van Bari –. De nieuwste generatie anti-CGRP-medicijnen, gepants, die oraal worden ingenomen, kunnen niet alleen tijdens aanvallen worden ingenomen als dat nodig is, maar kunnen ook migraine voorkomen.

Iets absoluut ongekends, dat het leven van patiënten verandert. Bovendien bieden ze het potentiële voordeel dat ze sneller zijn bij het bereiken van therapeutische niveaus en bij het elimineren ervan, waardoor ook mogelijke nadelige effecten worden verminderd. Dit heeft een sterke daling mogelijk gemaakt in het percentage stopzettingen van de therapie, zelfs voor monoklonale middelen.”

Hoe goed ze worden verdragen, blijkt uit het feit dat slechts 2-8% van de patiënten de behandeling stopzet vanwege bijwerkingen (na 12 maanden).

Hoop op een definitief geneesmiddel

De ontwikkeling van het onderzoek doet ons denken dat deze therapieën waarschijnlijk niet alleen het pijnsymptoom ‘genezen’, maar ook de ziekte zelf, dat wil zeggen het afwijkende neurofysiologische proces dat de oorzaak ervan is. En dus kunnen ze misschien migraine ‘genezen’. De deskundige vermoedt dit zelf.

“Ondanks dat ze op een perifeer niveau werken, hebben neurofysiologische en neuroimaging-onderzoeken aangetoond dat deze medicijnen centrale effecten hebben, met name op de corticale gebieden die pijnlijke stimuli verwerken, en ook een hermodellering van neuronale netwerken bepalen.

Hoewel modificerende eigenschappen niet zijn aangetoond, zouden observaties met betrekking tot preventieve effecten op het uitlokken van aanvallen en aura erop wijzen dat anti-CGRP-medicijnen, monoklonale antilichamen en gepants, de neuronale afwijkingen die ten grondslag liggen aan migraine kunnen moduleren.”

Kortom: het gebruik van deze stoffen gedurende langere perioden zou de mechanismen van pijnlijke crises kunnen normaliseren, zo niet tenietdoen, waardoor ze aanzienlijk worden verzwakt. Interessant zijn de resultaten van een Italiaanse studie uitgevoerd door Luigi Iannone van de Universiteit van Modena Reggio Emilia en gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Neurology in 2025, waarin patiënten met hoogfrequente episodische of chronische migraine werden geanalyseerd die drie cycli anti-CGRP monoklonale antilichamen hadden voltooid.

Er zijn nog steeds weinig patiënten behandeld

Deskundigen herinneren ons eraan dat dit nog steeds medicijnen zijn voor enkelen, tenminste in Italië. Ondanks deze vooruitgang vormen patiënten die worden behandeld met anti-CGRP, monoklonale antilichamen en gepants een minderheid.

Volgens niet-geconsolideerde maar betrouwbare schattingen blijven we van de 100 patiënten die ze in Duitsland of Spanje voorgeschreven krijgen bij 30, minder dan een derde.

“Hoewel er in Italië 105 hoofdpijncentra zijn die zijn erkend door de Italiaanse Vereniging voor de Studie van Hoofdpijn, heeft slechts een nog steeds beperkt percentage van de patiënten met een indicatie voor behandeling toegang tot deze therapieën – zegt Innocenzo Rainero, verkozen president van het SISC en hoogleraar Neurologie aan de afdeling Neurowetenschappen van de Universiteit van Turijn. Vergeleken met andere Europese landen, zoals Duitsland en Spanje, lijkt het gebruik van anti-CGRP-medicijnen in Italië nog steeds verminderd.

Een van de belangrijkste kritieke problemen zijn de complexe administratieve procedures van het Italiaanse Geneesmiddelenbureau AIFA, die vereisen dat artsen elke behandelde patiënt in een specifiek IT-systeem registreren. Procedures die tijd en middelen vergen en deze wegnemen van de klinische activiteiten en de relatie met de patiënt. Bovendien zijn de algemene gegevens die voortvloeien uit deze registratieactiviteit nog niet openbaar gemaakt.”

Een ander obstakel is het feit dat deze medicijnen door erkende gespecialiseerde centra alleen kunnen worden voorgeschreven na gebruik van traditionele preventieve middelen, zoals sommige anti-epileptica en antidepressiva.

Hoe de situatie te verbeteren

“Dit proces kan leiden tot een vertraging van wel zes tot twaalf maanden bij het starten van gerichte therapie, met belangrijke gevolgen voor de kwaliteit van leven van mensen met migraine – onderstreept Rainero –“.

Een verdere moeilijkheid betreft de vernieuwing van behandelplannen: degenen die deze medicijnen gebruiken, zijn verplicht periodiek terug te keren naar de erkende Hoofdpijncentra om de behandeling voort te zetten. Met de daarmee gepaard gaande reizen, wachttijden en organisatorische problemen die vermeden zouden kunnen worden door lokale neurologen of huisartsen de mogelijkheid te geven recepten te vernieuwen.

“Het is noodzakelijk om de procedures te vereenvoudigen en de toegang tot behandeling te vergemakkelijken door vertragingen en onnodige bureaucratische stappen te vermijden. In het licht van het solide bewijs van de effectiviteit van anti-CGRP-medicijnen is het huidige ondergebruik ervan een kritieke kwestie die dringend moet worden aangepakt – concludeert Rainero –.”

Op economisch vlak zou het optimale en passende gebruik van deze medicijnen niet alleen voordelen kunnen opleveren voor patiënten, maar voor de hele gemeenschap: volgens de Bocconi Universiteit van Milaan en de Katholieke Universiteit van Rome gaat er jaarlijks tot 20 miljard euro verloren als gevolg van ziekteverzuim en productiviteitsverlies veroorzaakt door hoofdpijn.