We hebben meer bewustzijn maar minder lichtheid: onze paradox

Dankzij internet en sociale media weten we de emoties, trauma’s en alarmsignalen van iemand perfect te benoemen. Maar weten betekent niet leven: we hebben kennis, maar geen lichtheid.
Vaak hoef je niet alles te analyseren om controle te hebben. Het loslaten van de teugels kan ons op onbekend terrein brengen.

Bewustzijn heeft onze zorgeloosheid weggenomen

Veel sociale profielen bevatten psychologische onderwerpen. Kleine klompjes kennis die op de startpagina van Instagram of TikTok naar ons toekomen, riskeren de geestelijke gezondheid te transformeren in een ellendige online prestatie.
Het is een enorm fortuin om de achtergrond te leren kennen van iets dat bij ons hoort, maar waar we ons tijdens onze studie niet in hebben kunnen verdiepen. Psychologie wekt nieuwsgierigheid op, die dankzij sociale media ruimschoots wordt bevredigd.
En zo bereikten we zelfbewustzijn, werden we emotioneel bewust. De technische termen van de psychologie zijn in het dagelijks gebruik terechtgekomen en hebben ons doen begrijpen hoe we het leven moeten leiden.

Wacht, wat bedoel je met ‘hoe je moet leven’? Het probleem met het hier en daar lezen van stukjes kennis is dat de berichten lijken te suggereren hoe we zouden moeten leven, maar zonder ons echt de hulpmiddelen te geven die nodig zijn om dat te doen.
Op sociale media zien we voortdurend losse inhoud die uiteindelijk meer mentale verwarring dan duidelijkheid creëert. Het weten hoe we elk persoonlijk aspect moeten labelen heeft ons niet vrijer gemaakt, maar heeft de zorgeloosheid van het leven weggenomen.
We denken dat we alles onder controle hebben als we elke situatie die we meemaken een naam kunnen geven, maar vaak is het gewoon een manier om niet echt te ervaren wat we voelen.

Geestelijke gezondheid op sociale media: het bewustzijn dat je te veel weet

Sociale media, vol met informatie, kunnen een startpunt zijn om dieper in te gaan op de onderwerpen die ons interesseren. Maar wanneer de hoeveelheid informatie buitensporig wordt, zijn we uiteindelijk hypergeïnformeerd, maar zonder een volledig beeld van het fenomeen.

Door zoveel te weten over triggers, relatiestijlen of psychologische mechanismen zijn we alleen maar meer controlerend geworden dan voorheen. Het feit dat we goed geïnformeerd zijn, geeft ons geen vrijheid, integendeel. Alles interpreteren kost echt veel tijd en mentale energie.
De vereenvoudigde poppsychologie die zich via sociale media heeft verspreid, heeft ons er vaak toe aangezet dingen te doen risicovolle zelfdiagnoses. Ik weet dat we ons sterk voelen als minipsycholoog, maar een analyse door een expert is niet te vergelijken met online gelezen inhoud. Er is sprake van overmatige emotionele helderheid omdat we te lang video’s hebben uitgewisseld die bedoeld zijn om te entertainen met klinische meningen.
Inhoud kan informatief zijn zonder op de werkelijkheid te worden toegepast.

Ben je ooit gestopt en gedacht: “Ik kijk alleen maar naar alles wat er met me gebeurt”? Het rationaliseren van emoties en situaties met de verkeerde hulpmiddelen verandert ons in toeschouwers van ons leven: een schild dat ons beschermt tegen pijn, maar ook tegen lichtheid.

De lichtheid van relaties wordt weggevaagd door waarschuwingssignalen

Onder de vele psychologische inhoud kunnen we analyses vinden van relaties en de belangrijkste problemen waarmee paren te maken kunnen krijgen.
Het is duidelijk dat elke relatie anders is dan de andere, en als we de berichten lezen, vergeten we dit vaak. Wat wordt uitgelegd zijn het verkeerde gedrag van de partner, de zogenaamde rode vlaggen. Kortom, liefde is op zichzelf al ingewikkeld, en misschien maakt het toevoegen van nog meer complicaties ons leven er niet gemakkelijker op.

Als we begrijpen welk gedrag niet goed voor ons is, kunnen we duidelijke grenzen stellen in relaties, maar het kennen van alle specifieke maar gedecontextualiseerde termen maakt de relatie complexer.
De perfecte en vastberaden persoon bestaat niet: ieder van ons heeft gebreken en gedragingen die verkeerd kunnen zijn voor onze partner. Overmatige verspreiding op sociale media lijkt echter bijna de menselijke onvolkomenheden en complexiteit te demoniseren.
Een bericht over rode vlag het is voor altijd. Hoe meer we inhoud lezen, hoe meer we deze automatisch ook in ons leven toepassen. Ik weet dat het leuk is om met vrienden naar de bar te gaan en de psychologie te analyseren van de man met wie we aan het daten zijn, maar wat houden we uiteindelijk over, anders dan hoofdpijn?
Als we eenmaal hebben vastgesteld dat hij bijvoorbeeld een vermijdende gehechtheid heeft (ervan uitgaande dat dat waar is), weten we nauwelijks welk gedrag we vervolgens moeten aannemen. Dit gebeurt omdat de populaire psychologiepillen die we op sociale media vinden ons niet ook de middelen bieden om te handelen, zoals degenen die psychologie hebben gestudeerd of deze professioneel beoefenen zouden doen.

Genezing is ook een sociale inhoud geworden

Vereenvoudigde psychologie wordt niet alleen verspreid via informatieve posts of video’s, maar ook via therapeutische ochtendroutines.
Op TikTok is het niet ongebruikelijk om helende reizen te vinden, d.w.z. rustige routines die mensen aannemen om hun energie op te laden na een periode van stress. Ze gaan gepaard met de afwezigheid van de telefoon bij het ontwaken, het bijhouden van een dagboek en de blootstelling aan zonlicht op de eerste momenten van de dag. Het zijn praktijken gericht op het herstellen van het evenwicht van emoties, maar worden vaak spectaculair gemaakt.

Laten zien dat zelfs slechte momenten overwonnen kunnen worden, is zeker een goede boodschap om via sociale media te verspreiden. Maar daarmee lopen we het risico dat een voorstelling ook een delicaat proces wordt, zoals het genezen van een moeilijk moment.
Op sociale media zien we meisjes die emotioneel ontwikkeld en gecentreerd lijken, die “goed genezen zijn”. Dit doet ons denken dat we alleen op deze manier kunnen genezen, zoals we dat online zien. We confronteren ze en genezing is niet langer een menselijk proces, maar iets om te laten zien en te vertellen.
Genezingsreizen zijn nog nooit zo lineair: ze zitten vol verwarring, terugval en zijn vaak langzaam. En dat is oké, want emoties mogen niet worden verklaard, maar moeten ook worden ervaren, ervaren.

We missen de lichtheid van het niet hebben van bewustzijn

Het is leuk om overal een naam aan te kunnen geven, maar we kunnen sociale media niet als collectieve therapeuten inzetten.
De psychologie die online wordt voorgesteld, kan gedecontextualiseerd en vaak verward zijn: als we de berichten lezen, moeten we die afstandelijkheid bewaren om te voorkomen dat we wat we zien op hun woord geloven. Het voortdurend analyseren van een bericht dat we hebben ontvangen, ons afvragen waarom de man met wie we aan het daten zijn gespannen raakt als we met hem over de toekomst praten of denken dat genezing van een moment van stress alleen kan gebeuren door tien minuten per dag pilates te doen en een dagboek bij te houden, zal ons niet een beter gevoel geven. We proberen alleen maar de teugels in handen te houden van dingen die we niet in de hand hebben.

Soms helpt ‘gelukzalige onwetendheid’. Het houdt ons hoofd helder, we zijn niet al om 10.00 uur aan het piekeren met een ander geschreven “Goedemorgen”.
Maar bovenal stelt het ons in staat om echt te leven. Emoties, of ze nu goed of slecht zijn, mogen niet worden gerationaliseerd: ze moeten worden ervaren.
Ze moeten worden overgestoken, met de lichtheid die de mensheid onderscheidt. Want echte volwassenheid is niet het analyseren van elke emotie, maar het kunnen ervaren ervan zonder ze in een concept om te zetten.