De ‘onvermoedelijke’ werking van koffie verandert de darmflora: de gevolgen

Voor de gewone koffieconsument komen er geruststellende bevestigingen en nieuws: het drinken van een paar koppen koffie, in niet al te grote hoeveelheden, beïnvloedt de darmflora, maar ook de werking van de darm zelf, met vooral verschillende effecten op de dunne darm en de dikke darm. Dit blijkt uit een Deense studie, zojuist gepubliceerd in het tijdschrift Gut Microbiology,

Drink jij elke dag koffie? Hoe je darmen veranderen

Uit Deens onderzoek blijkt hoe regelmatige koffie-inname nauw verbonden is met de bacteriële flora, maar ook met de werking van dit orgaan. Het was zelfs al bekend dat de polyfenolen en melanoïden in de drank ook als prebiotica werken en nuttige bacteriën zoals Bifidobacteriën en Lactobacillus bevoordelen. Maar de verbinding kan ook van persoon tot persoon verschillen, ook op basis van individuele gevoeligheid. Nu hebben onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen echter ontdekt dat de werking van koffie ook de ‘fysiologie’ beïnvloedt: “Het belangrijkste aspect is dat frequente consumptie van koffie de fysiologie van de darm zelf lijkt te beïnvloeden, met andere woorden de manier waarop deze werkt”, legt Francresca Bucci uit, promovendus bij de afdeling Voeding, Lichaamsbeweging en Sport van de Universiteit van Kopenhagen en eerste auteur van het onderzoek.

Het onderzoek: wat werd ontdekt en hoe

Zoals uitgelegd door de coördinator van het onderzoek, Henrik Munch Roager, kwamen er verschillen naar voren tussen degenen die vaak koffie drinken (van 1 tot 5 per dag) en degenen die minder vaak koffie drinken: terwijl de eerstgenoemden een grotere diversiteit aan micro-organismen vertoonden, hadden de laatstgenoemden een beperktere verscheidenheid aan bacteriën. Om dit te begrijpen analyseerden de onderzoekers een steekproef van 61 gezonde volwassen mensen, verdeeld in twee groepen, afhankelijk van de hoeveelheid koffie die dagelijks werd geconsumeerd. Het onderzoek werd uitgevoerd met behulp van een SmartPill, een ‘intelligente’ capsule die tijdens de passage door het maag-darmkanaal verschillende fysiologische parameters kan registreren. Cafeïnemetabolieten zijn ook waargenomen in urine- en ontlastingsmonsters. De onderzoekers ontdekten ook dat koffie de pH in de dunne darm aanzienlijk kan verlagen, waardoor de zuurgraad toeneemt en de activiteit van spijsverteringsenzymen wordt beïnvloed. Op colonniveau werd echter een grotere beweeglijkheid waargenomen.

Een ondersteuning tegen constipatie?

Dit nieuwste onderzoeksresultaat heeft de hypothese geopend dat het in de niet al te verre toekomst mogelijk zal zijn om dieper in te gaan op de werking van koffie, vooral voor de behandeling van patiënten die lijden aan constipatie. “Veel mensen hebben last van obstipatie en een onregelmatige stoelgang. Als we kunnen begrijpen hoe koffie de spijsvertering en darmcontracties beïnvloedt, is het misschien mogelijk om deze kennis te gebruiken om de darmmotiliteit op natuurlijke wijze te stimuleren. Dat zou buitengewoon waardevol zijn”, aldus Roager. De Italiaanse onderzoeker is dezelfde mening toegedaan: “Darmcontracties kunnen een gezonde spijsvertering bevorderen, constipatie helpen voorkomen en de darmspieren in goede conditie houden”, onderstreepte Bucci. Om deze reden zijn de onderzoekers van plan een nieuw, diepgaander en gerichter onderzoek in deze richting te starten. Ondertussen laat het onderzoeksbewijs voedingsdeskundigen niet onverschillig.

Helpt koffie je om beter te verteren?

Sommige onderscheidingen kwamen in feite van professor Francesco Sofi, voorzitter van de Italiaanse Vereniging voor Menselijke Voeding (SINU) en hoogleraar Voedingswetenschappen en Toegepaste Dieettechnieken aan de Universiteit van Florence. “Het onderzoek laat associaties zien, niet dat koffie de flora ‘modificeert’. Als de hele microbiële gemeenschap wordt geanalyseerd, is er geen significant verschil (de zogenaamde β-diversiteit) en houden de verschillen in individuele geslachten (zoals Lawsonibacter, Slackia, Eggerthellaceae) geen stand, na correctie door middel van meerdere tests. Wat wel wordt bevestigd is de hogere bacteriële rijkdom bij frequente drinkers. Dit betekent echter niet dat als je koffie drinkt je beter verteert: de vertering werd niet gemeten in de studie. De auteurs stellen hypothesen voor, maar wijzen erop dat het mechanisme onbekend is.

Het verband tussen koffie en minder obstipatie

De mogelijke interacties tussen koffie en de dikke darm waren echter al beter bekend: “Het stimulerende effect van koffie op de darmen en op de maagzuursecretie was bijvoorbeeld bekend. Maar voorzichtigheid is geboden. Er is aangetoond dat cafeïnemetabolieten gecorreleerd zijn met darmcontracties, maar er is geen verschil tussen zeldzame en frequente drinkers; er is zelfs geen correlatie met de transittijd in de dikke darm en vooral constipatie is niet onderzocht, omdat de deelnemers gezond waren.” – specificeert de deskundige – Bovendien hadden de drinkers van meer koffie minder natte ontlasting, wat bij constipatie in de tegenovergestelde richting zou gaan als gehoopt. De hypothese – vat Sofi samen – is interessant en het bestuderen ervan zinvol, maar rechtvaardigt vandaag de dag niet het aanbevelen van koffie tegen constipatie. Voor sommigen kan het helpen, voor anderen (zoals voor mensen die lijden aan reflux of een prikkelbare darm) kan het de symptomen verergeren”.

Hoeveel koppen koffie per dag

Het is echter onvermijdelijk om jezelf af te vragen hoeveel koppen koffie je jezelf per dag kunt gunnen. “Het onderzoek geeft geen antwoord op deze vraag, omdat het geen optimale doseringen evalueert en frequente drinkers gemiddeld ongeveer 340 ml/dag dronken”, legt Sofi uit. Er zijn echter algemene aanwijzingen, afkomstig van institutionele instanties: “De Europese regelgevende instantie voor voedselveiligheid geeft voor gezonde volwassenen maximaal 400 mg cafeïne per dag aan (ongeveer 4-5 espresso’s), met eenmalige doses van minder dan 200 mg. Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, daalt de limiet echter naar 200 mg/dag. Het metabolisme van cafeïne varieert sterk van persoon tot persoon, dus geslacht en leeftijd zijn van belang, maar er is geen andere drempel die universeel is vastgesteld voor mannen en volwassen vrouwen”.