Zonsverduistering, van de Maya’s tot het Evangelie, de mythen en legenden over het natuurverschijnsel

De zonsverduistering van 12 augustus 2026 is een van die gebeurtenissen die je niet mag missen en die de aandacht zal trekken van astronomen en nieuwsgierige mensen over de hele wereld. In Italië zal het slechts gedeeltelijk zichtbaar zijn, met bijzonder belangrijke dekking in de noordwestelijke regio’s in de uren vlak voor zonsondergang.

Maar als we vandaag de dag precies weten wat er boven ons hoofd gebeurt, wordt plotselinge duisternis op klaarlichte dag eeuwenlang geïnterpreteerd als iets verontrustends, heiligs of zelfs gevaarlijks. Laten we alle mythen en legenden ontdekken die verband houden met zonsverduisteringen, van de Maya’s tot Jezus, van China tot de indianen.

Zonsverduistering, toen de lucht een te ontcijferen boodschap werd

Voor veel oude beschavingen waren de sterren niet simpelweg hemellichamen, maar vertelden ze wat er met mensen kon gebeuren. De Maya’s, grote waarnemers van de hemel, kenden een sterke symbolische waarde toe aan verduisteringen en koppelden de schijnbare verdwijning van de zon aan duistere beelden, vaak geassocieerd met mythen van vernietiging, kosmische cycli en voortekenen van verandering die hun wortels hadden in hun religieuze traditie en in de mythologische herinnering van het volk.

Elders nam de verklaring echter de vorm aan van echte fantastische wezens. In het oude China dacht men bijvoorbeeld dat tijdens een zonsverduistering een draak bezit probeerde te nemen van de zon. Om deze reden ging het fenomeen gepaard met geluiden, trommels en collectieve gebaren die volgens de traditie bedoeld waren om het dier weg te jagen.

Een soortgelijk geloof was ook terug te vinden in sommige inheemse Noord-Amerikaanse culturen. Voor de Choctaw was de verantwoordelijke persoon een zwarte eekhoorn die de zon aanviel, terwijl in de verhalen van Ojibwa en Cree de ster gevangen werd genomen door Tcikabis. Wat de situatie na verschillende pogingen oploste, was een klein dier: een muis.

En de Grieken? Voor hen kon de verduistering worden gelezen als een signaal van goddelijk slecht humeur. Het is geen toeval dat het woord ‘eclips’ zelf zijn wortels heeft in een Griekse term die verband houdt met het idee van verdwijning en verlatenheid: ekleipsis.

Van de Evangeliën tot Rahu, de zon verduisterd tussen geloof en legende

Het mysterie van de eclips komt ook terug in religieuze verhalen. In de synoptische evangeliën wordt tijdens de kruisiging van Jezus een lange periode van duisternis beschreven. Geleerden zijn geneigd uit te sluiten dat het een normale zonsverduistering zou kunnen zijn geweest, gezien de duur die in de teksten wordt vermeld, maar sommige hypothesen hebben het verhaal in verband gebracht met een ander astronomisch fenomeen, zoals een maansverduistering die plaatsvond in 33 na Christus.

De islamitische traditie besteedt ook aandacht aan verduisteringen. Een dergelijk fenomeen wordt in verband gebracht met de periode van de dood van Ibrahim, de zoon van Mohammed, maar niet als een voorteken dat verband houdt met zijn verdwijning. In de islamitische religieuze cultuur zijn hemelse gebeurtenissen eerder gelegenheden voor reflectie en gebed.

Heel anders, en beslist theatraalder, is de hindoeïstische legende van Rahu. Volgens de mythe probeerde de demon onsterfelijkheid te verkrijgen door zich de nectar toe te eigenen die gereserveerd was voor de goden. De straf was onmiddellijk, maar zijn hoofd overleefde en hij bleef Zon en Maan achtervolgen. Verduisteringen zouden het resultaat zijn van deze vluchtige ontmoetingen in de lucht.

De eerste verduisteringen geregistreerd door de mens

Naast de mythen is er echter ook een geschiedenis van observatie en studie. Een tablet gevonden in het oude Ugarit, in het huidige Syrië, bewaart een van de meest afgelegen getuigenissen van een zonsverduistering, geplaatst door geleerden tussen de 14e en 13e eeuw voor Christus

Het waren toen de Babyloniërs die de beweging van de sterren met toenemende precisie vastlegden, en een erfenis achterlieten die zou doorgegeven worden aan de Egyptenaren, Grieken en Romeinen.

Tegenwoordig kan een zonsverduistering jaren van tevoren worden voorspeld, maar toch blijft de charme vrijwel intact: de zon wordt dunner, het licht verandert en gedurende een paar minuten lijkt de hemel nog steeds een eeuwenoud verhaal te vertellen.