We zijn omringd door miljoenen bewuste wezens en we weten het niet: de ontdekking van de wetenschap

De ficus staat al jaren in de hoek van de woonkamer, de aromatische planten staan ​​op het balkon, de lindeboom onder het huis vult ieder voorjaar de straat met parfum. We zien ze elke dag en besteden er bijna geen aandacht aan, in de overtuiging dat ze gewoon groeien, in stilte, zonder iets te merken. Wat als ze ons in plaats daarvan zouden observeren? Het is de vraag waar een deel van de wetenschap zich mee bezighoudt.

Planten voelen, kiezen, reageren: wat wetenschappers hebben ontdekt

De naam die iedereen in Italië associeert met deze revolutie is die van Stefano Mancuso, die in Florence leiding geeft aan het International Laboratory of Plant Neurobiology en planten al jaren omschrijft als gevoelige en intelligente organismen. Samen met de bioloog František Baluška en een groep Japanse en Europese onderzoekers tekende hij in 2018 een onderzoek in het tijdschrift Annals of Botany dat de wereld rond ging.

Het team onderwierp een aantal planten aan verschillende verdovende middelen, waaronder ether, dat van oudsher ook bij operaties werd gebruikt. De Venusvliegenvanger, de vleesetende plant die zijn bladeren als een valstrik samentrekt zodra een insect hem aanraakt, reageert niet meer. Ongeveer een kwartier nadat de verdoving was verwijderd, begon hij weer te reageren.

De Mimosa pudica, de gevoelige die bij het minste contact zijn bladeren vouwt, bleef urenlang bewegingloos, alsof hij sliep. Verdovingsmiddelen kunnen daarom sommige plantbewegingen tijdelijk blokkeren. In de Flytrap van Venus registreerden de onderzoekers ook de onderdrukking van actiepotentialen, de elektrische signalen die betrokken zijn bij het sluiten van de val. Een overeenkomst die de Franse fysioloog Claude Bernard in de negentiende eeuw al was opgevallen, ervan overtuigd dat planten en dieren een gemeenschappelijke essentie deelden.

Hebben planten een geweten? Het wetenschappelijke debat

Planten hebben geen hersenen, noch neuronen. Toch voelen ze licht, zwaartekracht, vochtigheid, trillingen, herkennen chemicaliën in de lucht en de bodem, communiceren met elkaar en reageren op gevaren. Volgens Mancuso bevindt hun intelligentie zich niet in één enkel commandoorgaan, maar is ze als een netwerk door het hele lichaam verspreid. Een manier van in de wereld staan ​​die radicaal anders is dan de onze, en die we misschien juist om deze reden moeilijk hebben kunnen onderkennen.

Niet iedereen in de wetenschappelijke gemeenschap is bereid het woord bewustzijn te gebruiken. In 2019 betoogden botanicus Lincoln Taiz en collega’s dat planten er zonder zenuwstelsel niet over kunnen beschikken. Maar het debat is open, ook vanwege het gedrag van planten zelf.

Door de opwarming van de aarde verplaatsen veel boomsoorten hun verspreidingsgebied langzaam naar het noorden en naar grotere hoogten, in een migratie die tientallen jaren duurt en lijkt op die van dieren. Volgens een schatting gepubliceerd in Nature leven er ongeveer drie biljoen bomen op aarde: een immense aanwezigheid, die we tot nu toe vooral als een hulpbron hebben behandeld. Misschien moeten we bedenken dat de grens niet bij de planten ligt, maar bij onze blik. Ze leven in zulke trage tijden dat we, om hun bewegingen waar te nemen, de beelden moeten versnellen met time-lapse. Om ze echt te begrijpen, moeten we leren ze met hun snelheid te observeren.